Achtergronden / Backgrounds

Een familiestamboom alleen is grotdroge informatie. Niemand zal voor zijn plezier een avondje stambomen gaan lezen … denk ik. Maar als je die stambomen tegen het licht van de achtergronden van mens, dorp en streek kunt houden, dan gaan ook die stambomen wat meer leven. Je werpt als het ware even een blik in het leven van die mensen van vroeger. Ik heb geprobeerd om door middel van een aantal verhalen een schets te maken van die vroegere tijden. Ik ben geen geschiedschrijver, en de professional zal er van alles op aan te merken hebben, maar ik ben van mening dat ook niet-wetenschappelijke beschrijvingen en eigen interpretaties hun waarde hebben. Het onderstaande is mijn interpretatie van wat ik hoorde en las.

De volgende onderwerpen komen aan bod:

De naam Mengerink
Hun herkomst: het dorp Neede
Het arbeidersleven – armoe troef
Werken in de textiel
De boerenknecht
Waarom men naar elders ging (Landverhuizers)

Deze bijdragen hebben geen directe relatie met onze families, maar geven wel een beeld van de woon- en leefomstandigheden in vroeger jaren. De verhalen zijn afgeleid van diverse bronnen. De eerste en meest interessante bron wordt gevormd door de verhalen die ik optekende van familieleden. Natuurlijk zijn zij die toen leefden de beste getuige van wat zich afspeelde. Maar daamee was het jaar 1910 wel zo ongeveer de historische grens.

Veel informatie vond ik in de boekjes “Geldersen Gezocht” en “Drenten gezocht”, uitgegeven door respectievelijk de Rijksarchieven Gelderland (Arnhem), Drenthe (Assen)  en het Centraal Bureau voor de Genealogie (Den Haag). Inmiddels zijn er soortgelijke boeken verschenen over Groningen en Overijssel. Van harte aanbevolen !

Tenslotte is er ontzettend veel informatie beschikbaar over de algemene geschiedenis van Nederland. Over de belangrijkste periodes, de 80-jarige Oorlog (1568 – 1648), de Gouden Eeuw (1600 – 1700), de tijd van de Republiek (1700-1795), de Franse Tijd (de bezetting door Napoleon van 1795 – 1813) en de periode van grote armoe en emigraties gedurende de 19e eeuw (circa 1830 – 1900) zijn diverse boeken en publicaties te vinden. Recentelijk zijn er prachtige uitgaven verschenen die makkelijk lezen en een goed beeld geven van onze geschiedenis.

Gelderland is een grote provincie en in feite hebben de verhalen, en de geschiedenis van onze familie Mengerink, slechts betrekking op een heel klein deel ervan. Dat deel, het gebied in de Noord-Oost Achterhoek waar onze “roots” liggen, was bijzonder gesloten en traditioneel. Meer zelfs dan de omliggende gebieden, zoals delen van Twente en de Graafschap. Er liepen geen belangrijke wegen door de Achterhoek. Reizenden kwamen meestal bij Lobith of Oldenzaal ons land binnen en trokken over de rivieren, door de Liemers en Twente naar het westen. De  Achterhoek bleef daardoor een relatief stil gebied tussen de drukkere regio’s daaromheen. Je kunt zeggen dat alleen de grotere plaatsen, zoals Groenlo en later Doetinchem daar de grote uitzondering op waren. Ook Borculo, de zetel van de heren van Borculo, was een uitzondering. Daar speelde zich het stadsleven af zoals in elke grotere stad. Maar er omheen was stilte en leefden de mensen hun leven zonder veel bemoeienis van de overheid en “import”.

Het boerenleven speelde zich binnen de kleine gemeenschappen af en veel van wat zich vroeger voordeed is verborgen geraakt in de geschiedenis. Overleveringen zijn er te over, maar er is nog maar heel weinig bekend over hoe het in onze eigen familie(s) toeging. Hoe jammer ook, zoiets is niet meer te herstellen. De mensen die de verhalen kenden zijn inmiddels overleden. Maar zelfs als ze nog hadden geleefd, hadden we waarschijnlijk weinig extra informatie van hen vernomen. Men sprak niet over vroeger. “Het is goed zo”.

A family tree is boaring thing and nobody wants to read only names and dates. Sure, there might be some reason to do so, but generally speaking this makes no sense … I think. But holding these family trees against its backgrounds, something like the people and the villages and regions they lived in, and that same family tree starts to “live”. One can, with some fantasy, see through the “raw” data into the lives of those people and really “feel” how they lived. I’ve tried to skecth a painting, so to speak, of those passed times. I’m no historic researcher, so apart from some details here and there, there is no real scientific foundation to what I wrote. But I’m sure that by sharing my feelings about the history of the Mengerinks and Neede helps you to taste the atmosphere of days long passed.

These stories sometimes do not directly relate to our families, but they intend to paint the picture of living conditions in those early days. The stories are derived from several sources. Not the least of course the real people that have known those circumstances we now depict as “far back in time” and we ourselves do not relate to anymore. Members of my own family have contributed to this website to some extent. A few of them really were the whitnesses of some of the stories in this site. Besides that, some publications by the Dutch Genealogy Society (NGV) and the Central Bureau for Genealogy in The Hague (CBG) have given me a lot of nice illustrations and as far as allowed, they are in this site too.

Last but not least, I’ve boroughed some facts and anecdotes from the Dutch and Western European history books. Some of those facts, like the 80-Year War (1568-1648) (the Dutch Liberation War, ending with the Münster Peace Pact in 1648, out of which our country arose as an independant nation), the Golden Age (1600-1700) during which our country was the worlds leading economic power with more then 50% of world trade under Dutch control, the French Occupation (1795 – 1813) by Napoleon Bonaparte’s army, and the era of decline and poverty and large scale emigrations (the greater part of the 19th century) have done a lot of good and bad to our country and these facts also left their scars onto our very own backgrounds.

This all led to the following stories:

The name Mengerink
Their origin: the Village of Neede
The workmans’ life – poverty all around
Textile workers
The farmhand
Why they went abroad

Gelderland, the Dutch Province where Neede is situated, is the largest province of our country. Neede lies in the very east of that province and there are great differences between that eastern part and the rest of the province. That eastern part, where our roots are, always was a very “closed” and traditional society (just the bare meaning of “conservative”, and no special religious reason), even more then surrounding areas like Twente (to the North) and the “Graafschap” (to the west). The farmers lived in a small area they almost never left. This “reserved” state wasn’t based on some religon, allthough every man and woman belonged to the Dutch Reformed Church, but merely originated in the people themselves. The main reason for this was the very circumstance that this area was “off the main roads” so to speak. There were no big cities nearby, no trading roads and just one small river that wasn’t deep and wide enough to support the larger ships needed for the “big trade” thing. Most people married within this secluded area, which is now the Communal Area of Berkelland (main towns are Borculo, Neede, Eibergen and Ruurlo).

Much of what happened back then (I’m pointing at the time period before 1900) is lost in history. Much was handed down (story-told)  from generation to generation, but those traditional societies tended to leave out the more “spicy” details. In fact, much of what we learn now out of those old stories is most likely to be smoothed to such proportions that we may not rely on them too much. Helas, we cannot do any “repairs” because the people who could tell us, are themselves history. But even if they had lived now, they would have smoothed the bare facts, leaving us with the good things to remember, and still having to guess the real hard facts of life. One didn’t speak about a lot of things. “Leave it … It is all right” they would say.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Mister Spy Was Here