Bronnen / Sources

Hieronder een opsomming van (oude) bronnen waarin de naam Mengerink voorkomt. De inhoud van deze bronnen is veelal gebonden aan de taal en cultuur van die tijd en zegt ons vaak weinig. Daarom is een verklaring vermeld waar mogelijk.

Wissing (3), pagina 213:

Een aankondiging van de openbare verkoping van de Havezathe Mengerink, nabij Wichmond (Zutphen) (eind 18e eeuw).

D.J.K. Zweers (4); Ter Kuile (5):

Een beschrijving van de Havezathe Mengerink, nabij Wichmond (Zutphen), welke min of meer aantoont dat de naam Mengerink rond die tijd in die omgeving voorkwam en suggereert dat de naam aldaar al veel vroeger aanwezig was (16e eeuw).

Overigens moet hierbij worden aangetekend dat die Havezathe Mengerin(c)k oorspronkelijk wellicht niet Mengerin(c)k heette, maar Meyerinck en dus niets te maken heeft met de familienaam Mengerink. De naam Mengerin(c)k is er wellicht aan toegekend door verbastering. Zie de pagina over de Havezathe Mengerink en het commentaar daarop van Han Pieterse.

Verpondingsregister 1646 (oostelijke Achterhoek)

“Erve Mengerink, eigenaar Olthof.
Beh. 3 schepel gezaai naast het huis aan gezaai bouwland 15 molders waarvan 10 1/2 molder Graaf v. Limb.St. [Graaf van Limburg Stirum]. Aan weiden 5 hooiweidekens. De bouwman heeft pacht: 20 mud wijger, 12 mud boekweit, 5 molder haverden, te betalen -.19.11, een pachtvarken 4 gl. 10 st. / gold pacht 20 gld. / 8 pond vlas, 11 1/2 molder gezaai / 2 schepel rogge pondrijs 16 gld. 10 st.”

Commentaar Hieruit blijken twee dingen. Ten eerste is hier min of meer een praktijkvoorbeeld van het gebruik van namen voor erven en boerderijen, naast de feitelijke familienaam. De familie Olthof bewoont de boerderij (erve) Mengerink. De naam Mengerink is dus ooit aan die boerderij toegekend, op welke wijze is onbekend. Ten tweede betreft het hier een situatie waarbij de naam Mengerink opduikt in de omgeving van Neede. Weliswaar als naam van een boerderij (een “erve”), maar toch …!

Uittreksel uit het boek der Morgengaven, berustende in het Zutphense archief, blz. 184

“1531 === donderd. post Martini (16 november) Harmen Banner / Thomas Mengerinck nagel. wed. zal. Henrick Putzeler / 200 o.sch.oir beider goed.”

Commentaar Hieruit blijkt dat in 1531 een zekere Thomas Mengerinck leefde in de omgeving van Zutphen. Het overige is nader onderzoek waard. Ik verwijs ook naar de pagina over de “Deventer bronnen”.

Register van Predicanten der Gemeijnte tot Weijwert (bij Delfzijl)

“Onder het Pausdom zijn hier (soo veel bekent is) in Ministerio Papismi geweest Engbertus Mengerinck, welcke nae Uitwyrda vertrocken is en is aldaer tempore Reformationis, van een Priester des Pausdoms Christi Dienaer geworden v.Acta sijn a.1595 / overl. Pastor to Utwyrda (Gron.) 8 okt. 1617.”

Commentaar Hier kan uit worden afgeleid dat een zekere Engbertus Mengerinck uit Weijwert nabij Delfzijl is vertrokken naar Uitwyrda, om daar dienaar van een priester te worden (1595). Hij werd “pastor” in 1617.

NL 1906 blz. 120 van Vierakker

“Gerrit Mengerinck, geboren 1459, overleden voor 1469. Volgens [Baron] d’Ablaing (Ridderschap van Zutphen) is zijne vrouw eene van Bingerden (Roelof van Vierakker) vader van Gerrit. Roelof IV vader Gerrit. Dat hij zelf Gerrit heet was aan Baron van d’Ablaing blijkbaar niet bekend. Ook geeft hij op dat Gerrit en zijn nazaten heeren van Vieracker waren, hetgeen niet volkomen juist is. De latere havezathe Vieracker heette oorspronkelijk Meijerinck, later Mengerink en eerst in het begin der 18e eeuw Vieracker.”

Zie hiervoor ook de lijst van eigenaren op de pagina over de Havezathe Mengerink. Daarin staan twee Gerrits, waarvan volgens mij alleen de tweede in aanmerking komt. We moeten dan de vermelding “geboren 1459” wel nader bestuderen.

Uit Duitse bron (via Horst Kohls, Duitsland)

“”Heinrich (Mengering) bürtig von Deventer aus de Provinz Ober Isel im Niederland, welcher umb der Hispanischen Inqvisition und Verfolgung des Heiligen Evangelii willen unter dem Duc de Alba Hispanischen Stadthalter, sich aus den Niederlanden erhoben, alles sein Väterliches Erbe hinterlassen müssen, nach Gottes gnädigen Willen sich hierher begeben, und seinen Kaufhandel ferner fortzusetzen, dieses Ortes nieder gelassen, +13. 5. 1608”.

… en:

“Arend (Mengering) ein vornehmer Kauffmann zu Deventer in Niederland und daselbst bekannten vornehmen Geschlechts. Wie dann dasselbe Geschelcht auff dem Lande einen Erbsitz gehabt, das Haus Mengering genannt, welches dieses Arends leiblicher Bruder zur selben Zeit besessen hat”. * vor 1520, + vor 1567.

Verwijzingen naar Deventer en naar een erfgoed van Arend Mengerings broer, genaamd “Haus Mengering”. Duidt dit op dezelfde Havezathe Mengerink als elders op deze pagina is genoemd ?

De essentie is dat er in de omgeving van Deventer/Zutphen Mengerincks (Mengerings) hebben gewoond “van voorname afkomst” (duidend op de bezittingen ?), maar dat deze Mengerincks tijdens de Spaanse overheersing werden gedwongen naar het oosten te vluchten. Bedenk dat de Duitse regionen destijds niet  te leiden hadden onder het Spaanse Juk. De plaatsen Neede, Eibergen en Borculo (samen de Heerlijkheid Borculo) behoorden tot het Bisdom Münster, en waren dus min of meer gevrijwaard van vervolging door de Spanjaarden (al waren ze wel vaak het toneel van doortrekkende troepen van beide zijden en daardoor slachtoffer van veel plunderingen). Er zullen ongetwijfeld enkele Mengerincks in de Heerlijkheid zijn blijven hangen, maar ook zullen enkelen van hen zijn doorgetrokken naar het huidige Duitsland (Halle, in het oosten van Duitsland) …”Met achterlating van haeve ende goedt”.

Inmiddels is op mijn verzoek globaal onderzoek gedaan door de heer Prudon, archiefexpert uit Deventer, in het Deventer stadsarchief. De resultaten van dat onderzoek vindt u op de pagina Duitse Bronnen en met name op de pagina Deventer Bronnen.

The fragments below illustrate to some extent the age and origins of the name Mengerink. These sources are however scattered in time as well as greographically and there is no (family) connection between them but for the name itself.

Wissing (3), page 213:

An announcement for a public selling (auction) of the estate (Havezathe) Mengerink, near Wichmond (Zutphen).

D.J.K. Zweers (4); Ter Kuile (5):

A description of the estate Mengerink, near Wichmond (Zutphen), that more or less proves that this name occured in other places then Neede and also that the name is much older then in the known population records.

Verpondingsregister 1646 (oostelijke Achterhoek)

“Erve Mengerink, eigenaar Olthof.
Beh. 3 schepel gezaai naast het huis aan gezaai bouwland 15 molders waarvan 10 1/2 molder Graaf v. Limb.St. [Graaf van Limburg Stirum]. Aan weiden 5 hooiweidekens. De bouwman heeft pacht: 20 mud wijger, 12 mud boekweit, 5 molder haverden, te betalen -.19.11, een pachtvarken 4 gl. 10 st. / gold pacht 20 gld. / 8 pond vlas, 11 1/2 molder gezaai / 2 schepel rogge pondrijs 16 gld. 10 st.”

Roughly Translated: Farm(house) Mengerink, owner Olthof.  Then a short list of the pieces of land to that farm and what it was used for (meadows and farmland, mainly). There was also a “pachtvarken” (a loaned pig) to the farm.

Excerpt from the book of “Morgengaven”, which is in the Zutphen archive, page 184

“1531 === donderd. post Martini (16 november) Harmen Banner / Thomas Mengerinck nagel. wed. zal. Henrick Putzeler / 200 o.sch.oir beider goed.”

Roughly translated: 1531, Thursday, after “Martinus” (a day named after that saint) Harmen Banner / Thomas Mengerinck deseased widow Henrick Putzeler / 200 (… unknown …) both OK.

Register van Predicanten der Gemeijnte tot Weijwert (bij Delfzijl)

“Onder het Pausdom zijn hier (soo veel bekent is) in Ministerio Papismi geweest Engbertus Mengerinck, welcke nae Uitwyrda vertrocken is en is aldaer tempore Reformationis, van een Priester des Pausdoms Christi Dienaer geworden v.Acta sijn a.1595 / overl. Pastor to Utwyrda (Gron.) 8 okt. 1617.”

Roughly translated: Under the bisdom were here (as far as known) in “Ministerio Papismi” (?) Engbertus Mengerinck, who has left for Uitwyrda (a small town in the north) and has there become a priests’ servant. Noted 1595 / Deseased Priest of Uitwerda (in the province of Groningen) October 8, 1617.

NL 1906 blz. 120 van Vierakker

“Gerrit Mengerinck, geboren 1459, overleden voor 1469. Volgens [Baron] d’Ablaing (Ridderschap van Zutphen) is zijne vrouw eene van Bingerden (Roelof van Vierakker) vader van Gerrit. Roelof IV vader Gerrit. Dat hij zelf Gerrit heet was aan Baron van d’Ablaing blijkbaar niet bekend. Ook geeft hij op dat Gerrit en zijn nazaten heeren van Vieracker waren, hetgeen niet volkomen juist is. De latere havezathe Vieracker heette oorspronkelijk Meijerinck, later Mengerink en eerst in het begin der 18e eeuw Vieracker.”

See also the page about the estate Mengerink.

Roughly translated: Gerrit Mengerinck, born 1459, died before 1469. According to [Baron] d’Ablaing (County of Zutphen) is his  wife from the family of Bingerden (Roelof of Vieracker) father of Gerrit. Roelof VI father Gerrit. That he was called Gerrit was not known to Baron van d’Ablaing apparently. Also he says that Gerrit and his descendants were Lords of Vieracker, which was not entirely correct. The later Havezathe (Estate) Vieracker originally was called Meijerinck, later Mengerink and from the beginning of the 18th century: Vieracker.

From German sources (through Horst Kohls, Germany)

“Heinrich (Mengering) bürtig von Deventer aus de Provinz Ober Isel im Niederland, welcher umb der Hispanischen Inqvisition und Verfolgung des Heiligen Evangelii willen unter dem Duc de Alba Hispanischen Stadthalter, sich aus den Niederlanden erhoben, alles sein Väterliches Erbe hinterlassen müssen, nach Gottes gnädigen Willen sich hierher begeben, und seinen Kaufhandel ferner fortzusetzen, dieses Ortes nieder gelassen, +13. 5. 1608”.

Roughly translated: Heinrich (Mengering) born in Deventer in the province of Overijssel in The Netherlands, who, chased by the Spanish Inquisition and according to the Holy Gospel under the [spanish] Earl of Alva, Spanish governor, left The Netherlands leaving all his posessions and the heritage of his father behind, had under Gods Mercy gone here to continue his trading activities in our town, + (died) 13.5.1608.

… and:

“Arend (Mengering) ein vornehmer Kauffmann zu Deventer in Niederland und daselbst bekannten vornehmen Geschlechts. Wie dann dasselbe Geschelcht auff dem Lande einen Erbsitz gehabt, das Haus Mengering genannt, welches dieses Arends leiblicher Bruder zur selben Zeit besessen hat. * vor 1520, + vor 1567.”

Roughly translated: Arend (Mengering), an important Merchant from Deventer in The Netherlands and known to be of an important family. This family owned an estate called Mengering, managed by Arends brother at that same time. * [born] before 1520. + [died] before 1567.

This refers to Deventer, a very old (pre-1200) “Hanze Stad” (trading town) along the river IJssel, some 40 miles away from Neede and just a mere 10 miles from Zutphen/Vierakker. And it refers to a heritage of Arend Mengerings brother, named “House Mengering”. Might this heritage, this house be the “Havezathe Vierakker” as mentioned elsewhere on this page ?

The fact is that there were Mengerinks (Mengerings) in the surroundings of these old trading towns Deventer and Zutphen they apparently had quite some “standing” (“… vornehmer Kauffmann …” and “… vornehmen Geschlechts …”). But under the rule of the Earl of Alva (Alba in the old spelling), which was appointed “Stadholder” (governor) in the Netherlands (he in fact ruled the “Dutch Province of Spain”), and more then that the Spanish Inquisition, many people that did not follow the rules of the Catholic rules, had to flee. Many went to England and France, but from the Eastern regions of The Netherlands most exiles went to what we now know as Germany (it then was a gathering of many independent German States, each with their own King). One of those States was the “Bisdom of Münster”, to which the small region of Neede, Borculo and Eibergen belonged (that region was called “Heerlijkheid Borculo” where “Heerlijkheid” stands for “land ruled/owned by a Lord”). Those exiles had two choices: either they faced the Spanish Inquisition, which led to an almost certain death on the stake, or they’d rather “run for their lives”. Germany was not ruled by Spain, and, although Catholic, much more liberal (think of this as the result of the actions taken by reformer Maarten Luther, just a few decades before). Some Mengerinks might have settled down in that “Heerlijkheid Borculo” (a sort of County), more specific in the little town of Neede, and some will have gone further into Germany, ending up in what we now call the State of Nordrein-Westfalen.

2 gedachten over “Bronnen / Sources”

  1. extract uit het protocol van de wezen scholtambt Zutphen Den 2 november 1692 enz
    het achtste part aen Mengerinck in de Noortwijck in de heerlijkheid Borculo gelegen

    is deze Mengerinck een erfgoed, een huis of een stuk grond ?

    m.v.g. Marti Brouwer

    1. Geachte heer Brouwer,

      Naar mijn beste weten is het erve Mengerinck in de Noortwijck een verwijzing naar een erve Mengerin(c)k in Noordijk bij Neede. Voor zover ik weet was dat een boerderij(naam), waar wellicht ook Mengerin(c)ks hebben gewoond. Helaas ontbreekt mij verdere informatie hierover. Wellicht kunt u te rade gaan bij de Historische Kring Neede.

      Groet,
      Gerard Mengerink

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Mister Spy Was Here