De Havezathe / The Estate Mengerink

“Openbaare Verkoopinghe”

“Men is voornemens om op Saturdag, den 19 April 1790, binnen Zutphen in ’t Logement De Keizers Kroon, in ’t openbaar te doen inzetten, en op Saturdag, den 15 Mai daaraanvolgende, finaal te verkoopen: Het HUIS en GOEDEREN, van ouds DE HAVEZATHE MENGERINK, thans HET HUIS TE VIERAKKER genaamd, bestaande uit een spatieuse [= ruime] moderne Heeren-Behuizing, met verscheidene zo Boven- als Beneden-Kamers en Kelder-Vertrekken voorzien, mitsgaders Koets-Huis, Stallinge voor Paarden, Schuur voor Hoorn-Vee, Thuinmans-Woning, ruime Tuinen met exquise Vruchtboomen beplant, uitgestrekte Plantagien, onderhoorige Boeren-Erven, voorts losse Bouw- en Weide-Landen en Akkermaals Bosschen, met de daartoe specteerende [= behorende] Leenkamer, en ’t Erfmarkerichterschap, in de Buurtschap Vierakker, mitsgaders een beslooten Bank in de Kerk van Warnsveld, zynde hetzelve Goed gelegen in ’t Schout-Ampt van Zutphen, Kerspel Warnsveld, Buurtschap Vierakker, één uur van gemelde stad: iemand nader onderrigt begeerende adresseere zich by den Tuinman Klaas Everts, of den Werkbaas Gerrit Russer, door wien de aanwyzing zal geschieden.”

(uit de Oprechte Haarlemse Courant van 9 maart 1790). Bron: (1)

P. Wissing (1)

Het boekje “Geldersen Gezocht”, geschreven door P. Wissing, levert een schat aan informatie aan iedereen die is geinteresseerd in geschiedenis en genealogie van Gelderland en de Geldersen. Bovenstaand artikel trof ik al lezende aan in dit boek. Ik was zo vrij het hier op te nemen.

D.J.K. Zweers (2); Ter Kuile (3)

“Mengerink, een voormalige havezathe die ook wel Vierakker heeft geheten en nu bekend staat als het Olde Spiker, ligt op een kleine hoogte van de westzijde van de weg tussen Leesten en Wichmond. Het is een rechthoekig laatgotisch huis met zadeldak tussen twee trapgevels, pl CXXXIX afb. 408. Op de verdieping zijn nog grotendeels de oorspronkelijke vensters met zandstenen kozijnen aanwezig. Als bouwtijd achten wij begin-XVI [= begin 16e eeuw] waarschijnlijk.”

Bron: [zie “bronnen” nr. (3)]

“Opmerkingen door Zweers: Het gebouw is omstreeks 1968 gerestaureerd. De trapgevels, zoals Ter Kuile die beschrijft zijn niet aanwezig, en waren dat voor de restauratie evenmin. Afbeeldingen bij Ter Kuile voornoemd, en in “Kijk op Gelderland” Amsterdam, 1976; na de restauratie.”

E.D. Eijken

Uit het hieronder opgenomen “Repertorium op de Overstichtse en Overijsselse leenprotocollen 1379 – 1805” blijkt dat het landgoed (hoeve) Meyerinc in Vierakker al in 1394 wordt genoemd. Het is interessant te zien hoe de gegevens uit het leenprotocol aansluiten bij de openbare verkoping van het goed in 1790. Of die openbare verkoping heeft geen nieuwe eigenaar opgeleverd, of die nieuwe eigenaar is Mr. Willem Cornelis Boers en is als zodanig pas op 16 augustus 1791 geregistreerd.

Bronnen

(1) P. van Wissing e.a.; Geldersen Gezocht; 1996; CBG Den Haag.
(2) D.J.K. Zweers, Bouwhistoricus, Restauratiebouwkundige; Burg. Hogguerstraat 907, 1064 ED Amsterdam; tel. (020) ?149560.
(3) Dr. E.H. ter Kuile; De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst, Deel III, de Provincie Gelderland, 2e stuk: Het Kwartier van Zutphen; 1958; ’s Gravenhage.


E.D. Eijken

Repertorium op de Overstichtse en Overijsselse leenprotocollen

1379-1805

1838. Richterambt WARNSVELD / buurschap Vierakker

Die goede Meyerinc, Hoveninc mit horen toebehoren in Veeracker buerscap, — , tesamen gheleghen in den kerspel to Wernsvelde.

** “Lijst leenmannen”, blz. 739.
Vergelijk ook “Stichtsche leenen in Gelderland”, blz. 71.

Z.d. [1379-1382] (BA1 fol 49)
Rolof Veeracker.

1394 mrt 25 (BB fol 6)
Roeloff van Veeracker.
* Die guede to Mengerinck ende toe Hoveninc, gelegen — .

1402 jul 18 (BB fol 49)
Roeloff van Vieracker Ghyerytssoen, onmondig, na de dood van zijn vader. Hulder zijn oom Roeloff van Vieracker Roeloffzoen.

1449 feb 13 (BC fol 81v)
Gerit van Vieracker Roelofszoen na de dood van zijn vader.

1459 jan 18 (BD fol 49)
Gerit van Vieracker Roelefszoen.

1469 apr 23 (BD fol 83v)
Roloff van Vieracker Gerritssoen na de dood van zijn vader Gerit van Vieracker.

1520 jan 19 (BF fol 50v)
Roeloff van Vieracker Gerritszoen na kwijtschelding van het verzuim.

1533 okt 14 (OA fol 89)
Roeloff vann Vieracker Gerrytszoen.

1546 jun 5 (OB1 fol 44v)
Mechtelt van Vieracker na de dood van haar vader Roeloff van Vieracker. Hulder Wolter die Roede van Heeckeren.

1555 mrt 25 (OB3 fol 12)
Mechtelt van Vieracker met lediger hand. Hulder haar man Dirick van Dorth, nadat Wolter de Roede van Heeckeren van zijn eed was ontslagen.
** Op dezelfde dag tuchtte Mechtelt haar man aan 1/3 van dit goed.

1557 mei 19 (OC1 fol 28)
Mechtelt van Vieracker. Hulder Dirich van Dorth.

1602 apr 21 (OC3 fol 44)
Gysbert van Dortt na de dood van zijn vader Derrick van Dortt toe Blanckenae.

1617 dec 21 (OD1 fol 69)
Derck van Dorth tho Blanckena na de dood van zijn vader Gysbert van Dorth.
** Op 17 juli 1630 (OD3 fol 10) tuchtte Derck zijn vrouw Anna Sophia Krijt aan zijn leengoederen.

1658 jul 21 (OE fol 452)
Anna Krijt, weduwe Dorth tott Boslo, namens haar dochters Gijsberta, Machtelt Sophia, Jan Geertruit, Anna Maria, Arnolda Margarietha en Dorothea van Dorth na de dood van hun vader Derck van Dorth. Hulder Arent van Oldeniel.

1662 mrt 20 (OF fol 8)
Machtelt Sophia Adriana en Arnolda Margrietha van Dorth, zusters en kinderen van wijlen Diderich van Dorth. Hulder Christopher Issel, luitenant.

1662 mrt 20 (OF fol 8v)
Joan de Ruiter, burgemeester van Zutphen, mede namens zijn vrouw, na opdracht door Machtelt Sophia Adriana en Arnolda Margrietha van Dorth.

1663 apr 27 (OF fol 18)
Joan Jacob de Roli en zijn vrouw Gysberta van Dort benevens haar zusters Machteltt Sophia Adriana, Joanna Geertruit, Anna Maria, Arnolda Margrietha en Theodora van Dorth, kinderen van wijlen Diderich van Dorth. Hulder Christoffel Issel, luitenant.

1663 apr 27 (OF fol 18v)
Joan de Ruiter, burgemeester van Zutphen, en zijn vrouw Susanna van Rhemen na opdracht door Joan de Roli en zijn genoemde consorten.

1668 jan 22 (OF fol 80v)
Joan de Ruijter met lediger hand.
** Op 17 juli 1677 (OF fol 143v) werden “dat Dijstelweertien, groot omtrent twee, drie coeweijdens, ons tot noch toe leenroerich onder den geseijden goede toe Mengerinck off Vijracker” op verzoek van Joan de Ruijter tot Vijracker en krachtens besluit van Ridderschap en Steden van 4 februari 1677 uit het leenverband ontslagen in ruil tegen “49/72 delen van Bussersstede, huijs, hoff en boukampken en weydekampen van Rasinxstede, ½ en 1/32 deel van een waere in de Wijchmontse weerden, den Molenberch, Vondercamp en Coppelmatien” te Vierakker.

1717 jan 28 (OH fol 223v)
Casyn van der Hell toe de Wildbaen en Claerenbeek na de dood van zijn zuster Stephania van der Hell, weduwe De Ruiter, die op 31 mei 1678 was beleend.
* Eerstelyk met ’t oudt leengoed de havesaete Mengerinck, nu Vieracker genoemt, met alle desselfs recht ende gereghtigheidt ende de onderleenen, soo andere als die bij vermenging daarmede vereenight zyn, ende met alle de parcelen en stukken, die altyd daaronder ende aen behoort hebben, uytgenoomen twee ackeren op ’t Noorden, een acker op Hasselt ende de Molenberg ende Molencampen, als zynde by resolutie van de — Gedeputeerde Staten van de leenplight ontslagen den 4 juni 1664; mede uytgenomen ’t Dijstelweertjen, insgelyks vrygegeven — by lheenbrief van den 17 julii 1677; ten tweeden volgens de oude leenbrieven : met ’t goed Hoevelinck in de buerschap Vieracker gelegen, — ; ten derden met de hof ende boomgaerd, soo by ’t Huys Vieracker zyn aengelegt, met ’t erf Vroink, huis, hof, boomgaerdt, Grutenhof, campen ende weydtien, met Ilmerink, Cleyn Ilmerink genoemt, met Rembertsstede, met ’t Herlebroek, met een halve ende een tweeendertigste deel van een waer in de Wichmondtsche Weerden ende met een tins van omtrent vier gulden jaarlijx, alle welke goederen — ingevolge apointement van den 25 april ende resolutie van den 4 juni 1664 tot lheenen gemaekt ende aangenomen zyn; ende ten vierden met negenendeveertig tweeendeseventigste nu afgezonderde deelen van Busschersteede, Groot Ilmerink genoemt, met Raesincks Saelstede, huis, hof, bouwcampen ende weiden, met sooveel van de Molenberg als vereischt is tot de gerechtigheyd ende commoditeyt om daarop weder een windtmolen te setten, met nogh een halve ende een tweeendertigste deel van een waer in de Wichmondse Weerden, alle welke nevens de Vondercampen ende Coppelmaetien, die mede uijt Mengerink den 4 juni 1664 van de lheenpligt ontslaegen waeren — [en krachtens] — leenbrief van den 17 july 1677 tot lheenen gemaeckt en uijtgegeven sijn.
** Noch de genoemde ruil van leengoederen van 4 juni 1664 noch de belening van 31 mei 1678 zijn geregistreerd.

1733 nov 11 (OK fol 187)
Rutger van der Hell tot Vieracker en Hoeve, gedeputeerde van het kwartier van Veluwen, na de dood van zijn vader Casijn van der Hell, eerste raad en stadhouder van de lenen van het vorstendom Gelre en de graafschap Zutphen, krachtens een magescheid van 23 maart 1733.
* De havesathe Vieracker, vanouds Mengerink, huis, hoff, boomgaerd, bou- en weidelanden en houtgewassen, met alle desselfs regt en geregtigheden; het erf en goed Vroink, huis, hof, boomgaard, bouw- en weidelanden; de hoffstede Ilmerink, klein Ilmerink genoemd; de Busserstede; Rembertsplaats; het erf Rasink; Volkerstede; het lankwerpig vierkant tusschen haagbeuckeheggen, gelegen voor het huis Vieracker; een thins van omtrent vier gulden jaarlix; de Molenberg voor sooveel vereist de geregtigheid en commoditeit om te sijner tijd een molen te setten, etc. , — in de graefschap Zutphen onder desselfs scholtampt, kerspel Warnsfeld kennelik gelegen.
** Op dezelfde dag werden Rutgers van 14 oktober 1729 daterende huwelijkse voorwaarden met Johanna Charlotta van Heiden tot de Hoeve bekrachtigd en in uittreksel geregistreerd. Op 10 oktober 1738 (OL fol 140v) werd het van 17 oktober 1733 daterende testament van Rutger en van zijn vrouw Charlotte Agnes van Heijden tot de Hoeve bekrachtigd.

1741 dec 6 (OM fol 93v)
Wilhelma Catrijna van Till, vrouw van Arent Willem Antonij van Wynbergen, kapitein in Staatse dienst, als koopster na opdracht door haar oom Rutger van der Hell. Hulder dr. Willem Meuwsen.
** Overeengekomen was, dat Rutger en zijn vrouw Johanna Charlotta van Heiden een lijfrente van fl. 1000.- per jaar zouden ontvangen in plaats van een koopsom. Tevens zou Rutgers nicht Anna Elisabeth van Till een lijfrente van fl. 200.- per jaar genieten.
Op 4 november 1754 (OO fol 105) werd het van 30 oktober 1754 daterende gesloten testament van Samuel van Eck, heer van Overbeek, en zijn vrouw Willemina van Till bekrachtigd.

1763 mei 27 (OP fol 196v)
Lambert Floris van Wynbergen, onmondige zoon van wijlen Arend Willem Antony baron van Wynbergen, majoor in Staatse dienst, en Jan Carel van Eck, onmondige zoon van wijlen Samuel baron van Eck, kolonel van de cavallerie in Staatse dienst, na de dood van hun beider op 19 april 1762 overleden moeder Wilhelma Catharina van Till. Hulder dr. Arnold Nicolaes Fabius als gemachtigde van hun oom Gysbert Casyn baron van Till tot de Wiltbaen, een broer van hun moeder.

1779 feb 6 (OS fol 105)
J.C. baron van Eck, heer van Vierakker, met lediger hand.
** Op dezelfde dag werden zijn van 29 maart 1778 daterende huwelijkse voorwaarden met Françoise Madelon barones van Till bekrachtigd en geregistreerd.
** Op 2 april 1771 (OR fol 60) was de van 5 februari 1770 daterende akte van verdeling van de nalatenschap van Wilhelmina Catharina van Till tot Vierakker, weduwe van Willem Arend Anthony baron van Wynbergen, majoor in het regiment Van Brakel, en tevens weduwe van Samuel baron van Eck tot Overbeck, kolonel-commandant van het regiment Van Buijs en majoor-commandant van Arnhem, bekrachtigd en in uittreksel geregistreerd. Daarbij werd Vierakker toegedeeld aan haar onmondige zoon Jan Carel van Eck. De omschrijving van nr. 1838 luidt hier : “Het havesaet de Vierakker, huis, bouwhuis, hooven, vyver, gragten, opgaande boomen, akkermaalsbosschen en heggen, onderhoorende boeren en daghuerders, erven, bouw-, hooy- en weydelanden en plagvelden, inkoomende tinsen, lheenkamer en erfmarkenrigterschap, niets uitgesondert, lheenroerig aan de heeren Staaten van Overyssel”.

1784 aug 17 (OU fol 112v)
Hendrik Peter Moller als koper na opdracht door Jan Carel baron van Eck.

1791 aug 16 (OV fol 106v)
Mr. Willem Cornelis Boers, gewezen raad en pensionaris van Leyden, als koper na opdracht door Abraham Theodorus Möller.

1794 sep 18 (OV fol 161v)
J.H. Knibbe, mede namens zijn vrouw B.B. Knibbe geboren Lebeck, als kopers na opdracht door mr. Willem Cornelis Boers.
** Op verzoek van J.H. Knibbe en zijn vrouw Barbara Bringtina le Beck werd dit goed op 24 september 1800 (“Register van gedaane afkoopen”, nr. 29) uit het leenverband ontslagen na betaling van fl. 200.- (“Boek van afkopen”, fol 11).

 

 


Han Pieterse

Hieronder volgt de analyse van de heer Pieterse. Ik heb op enkele zinsneden na de volledige tekst van zijn emails vermeldt. De delen die niet direct op de essentie betrekking hebben, c.q. betrekking (kunnen) hebben op privé zaken, zijn vervangen door ellipis (…).


Datum: 21 april 2005

Beste heer Mengerink,

Met veel interesse heb ik uw site over de geschiedenis van de naam Mengerink (…) bekeken. Er zijn een aantal zaken waarover ik eventueel wel eens met u van gedachten zou willen wisselen. Ik ben geboren en getogen in Wichmond/Vierakker en ken de plaatsen die u noemt als geen ander. (Dit laatste bij wijze van spreken natuurlijk.) Als scriba van de Hervormde Gemeente te Wichmond doe ik momenteel onderzoek naar de kerkgeschiedenis van Wichmond/Vierakker. Hierbij kwam ik ook op úw site terecht. Ik ken verscheidene huizen en families in de omgeving die luisteren naar de naam Mengerin(c)k/-g en Meijerin(c)k/(-g) etc. (…)

Het verbaasde mij ten zeerste dat boven uw artikel met bronnen over “De Havezathe Mengerink” een foto van het (Olde of Hoge) Spijker te Vierakker prijkt. Na uw bronnen te hebben gelezen begrijp ik het misverstand. Ik ben bang dat ik u gedeeltelijk moet teleurstellen voor wat betreft deze havezate: ze bestaat als zodanig niet meer. De situatie is, in het kort geschetst, als volgt:

(N.B. In navolging van de bronnen ben ik hier in het geheel niet consistent in het gebruik van de talloze spellingsvarianten van plaats- en familienamen, de problemen in deze zullen u meer dan bekend zijn.)

Het Huis Vieracker kwam eigenlijk voort uit de goederen Meyerink en Hoveninc te Vierakker. Vooral die naam Meyerink zorgt nogal eens voor verwarring omdat in het kerspel Warnsveld (zoals dat voor +/-1850 bestond) nog twee goederen met die naam liggen, namelijk te Leesten (slechts 2 km noordelijk van Huis Vierakker) en te Eefde. Bovendien bevond zich “die adellijke havezate Meijerink” in ’t Bekveld in het kerspel Hengelo (Gld.), (+/- 6 km zuid-oostelijk van Vierakker) welke als zodanig ook niet meer bestaat, maar is opgegaan in het recentere landhuis Het Kervel. Het goed Huis Vierakker werd in 1866 in parten verkocht en het woonhuis werd in 1870 gesloopt. In een van de bijgebouwen werd een boerderij ingericht. In 1950 werd dit huis goeddeels vernieuwd en het ondergaat momenteel, na het overlijden van de laatste “boerende” bewoner, de heer Tjoonk, wederom een verbouwing. De eerste boerderij die aan het straatje naar het (voormalige) Huis Vierakker loopt heet nog altijd ’t Mengerink en maakte van oudsher deel uit van het goed. Beide huizen worden nu bewoont door (…) en er is geen agrarische (beroeps)activiteit meer. De landerijen worden grotendeels benut door diverse naburige agrariërs.

“’t Goet te Meyeringh” in het buurschap Leesten ligt aan de Leestenseweg, die van Warnsveld via Leesten naar Vierakker loopt. Het bakstenen huis heeft een soort van zadeldak met wat ik – als niet-bouwkundige – als een (17e eeuwse) Rijnlandse renaissance of Oud-Gelderse gevel zou omschrijven. Het gevelfront bestaat als het ware uit een drievoudig getrapte geschulpte topgevel (i.c. volutengevel ?) met een in- en uitzwenkend contour, met vijf filialen. In mijn optiek is het zeer wel mogelijk dit huis abusievelijk een trapgevel toe te dichten, maar op andere cruciale punten gaat de vergelijking met de beschrijving van Ter Kuile volledig mank zodat verwisseling van deze twee erven onwaarschijnlijk is. Bovendien had het nabij gelegen spijker Rasink ook geen trapgevel in de strikte zin van het woord. Getuige een afbeelding uit circa 1720 hield het huis qua architectuur het midden tussen het Leestense Meijerink en het Vierakkerse Spijker. Het huis Meijerink te Leesten was eens wel omgracht, net zoals dat bij het Olde Spijker en Het Rasink het geval was, maar die gracht moet ergens in de 18e eeuw zijn gedempt. Het huis is voor zover bekend altijd als boerderij in gebruik geweest en werd door adellijke families aan lokale boeren verpacht. In de omgeving wordt wel gesproken van “De Jonkerboer” als alternatieve naam. De laatste pachtersfamilie die op het Meijerink boerde werd ook wel Peters “van ’t Klooster” genoemd. Connecties met een klooster zijn niet bekend. Ik heb een vermoeden dat deze naam wel een directe relatie heeft met het Huis Vierakker alias het Mengerinck, maar omdat ik dit vooralsnog niet verder heb kunnen verifiëren ga ik hier nu (nog) niet verder op in. Het eens zo soeverein in de bijbehorende grazige weiden gelegen Meyerinck dreigt momenteel vanuit de al geannexeerde en vrijwel volgebouwde oude kern van Leesten te worden opgeslokt door Zutphen’s ongebreidelde stadsuitbreiding en zal weldra deel uitmaken van een sportcomplex. Huidige bewoners zijn (…). Een afbeelding van het huis rond 1850 laat een herenhuis zien dat veel beter aansluit bij de omschrijving “moderne heeren-behuizing” uit de Oprechte Haarlemsche Courant van 1790 dan het Spijker. Bovendien komt de hele beschrijving perfect overeen met het Huis Vierakker, niet zijnde het Spijker.

’t Olde Spijker (spreek uit: spieker, zoals het ook wel gespeld werd – evenals spiker, spyker etc.) te Vierakker is bij mijn weten het enige nog bestaande voorbeeld in zijn soort. Het gebouw dateert uit de tweede helft van de zestiende eeuw maar is waarschijnlijk van veel oudere oorsprong. Volgens mij werd het huis in 1960 gerestaureerd, en niet in ’68, maar ik zal dat eens navragen (…). Een voorouder, Steven Smeenk, heeft als pachter in 1803 “de plaatse,” zoals we hier zeggen, van de Van Ittersums gekocht. Vroeger hebben er in de omgeving diverse spijkers van uiteenlopende grootte en bouwstijl gestaan. Spijker is afgeleid van het Latijn voor korenaar: spica. Een bewaarplaats voor graan werd spicarium, hetgeen verbasterd werd tot spijker. Het spijker te Vierakker wordt zowel ’t Spijker, als ’t Olde Spijker, als ’t Hoge Spijker genoemd. Ik meen me te herinneren dat vroeger (toen ik, eind jaren ’70, als klein ventje veel door het Vierakkerse struinde) door sommige mensen ook nog wel “’t hoge huus” gezegd werd, maar dat heb ik al heel lang niet meer gehoord en het was zeker niet de algemene benaming. Het Spijker hoorde altijd bij het goed Wissink. De boerderij ’t Wissink van de familie Loman ligt nog altijd achter het Spijker aan de Heerlerweg. Op een gegeven moment heeft in ieder geval één familie tegelijkertijd het bezit van ’t Suideras (spreek uit: suderas), een adellijk huis – o.a. historisch zeer interessant – even verderop aan de weg naar het huidige dorp Wichmond, nu vervangen door een laat 19e eeuws neo-renaissance kasteel met dezelfde naam, op ongeveer dezelfde plaats, het Wissink met het Spijker en Vieracker alias het Mengerinc en Hoveninc gehad. Wellicht is de verwovenheid van de vele plaatsen met evenzovele invloedrijke namen in en uit de directe omgeving de oorzaak van de verwarring waar bij Ter Kuile duidelijk sprake van is.

Hoe het echter mogelijk is dat dr Ter Kuile de plank zó misgeslagen heeft is mij een volslagen raadsel. Ik hoop dat ik hiermee het één en ander rechtgezet heb. (…)

Met vriendelijke groet,
Han Pieterse
Wichmond, 19 april 2005


Datum: 5 mei 2005

Geachte heer Mengerink,

Bij deze even een correctie op hetgeen ik u vorige maand mailde.

Het eerste huis aan het wegje naar het huidige huis Vierakker heet ook niet ’t Mengerink, maar ’t Menkveld. Naam en boerderij hebben wel een directe historische binding met het goed. (…)

Met vriendelijke groet,
Han Pieterse

“Openbaare Verkoopinghe”

“Men is voornemens om op Saturdag, den 19 April 1790, binnen Zutphen in ’t Logement De Keizers Kroon, in ’t openbaar te doen inzetten, en op Saturdag, den 15 Mai daaraanvolgende, finaal te verkoopen: Het HUIS en GOEDEREN, van ouds DE HAVEZATHE MENGERINK, thans HET HUIS TE VIERAKKER genaamd, bestaande uit een spatieuse [= ruime] moderne Heeren-Behuizing, met verscheidene zo Boven- als Beneden-Kamers en Kelder-Vertrekken voorzien, mitsgaders Koets-Huis, Stallinge voor Paarden, Schuur voor Hoorn-Vee, Thuinmans-Woning, ruime Tuinen met exquise Vruchtboomen beplant, uitgestrekte Plantagien, onderhoorige Boeren-Erven, voorts losse Bouw- en Weide-Landen en Akkermaals Bosschen, met de daartoe specteerende [= behorende] Leenkamer, en ’t Erfmarkerichterschap, in de Buurtschap Vierakker, mitsgaders een beslooten Bank in de Kerk van Warnsveld, zynde hetzelve Goed gelegen in ’t Schout-Ampt van Zutphen, Kerspel Warnsveld, Buurtschap Vierakker, één uur van gemelde stad: iemand nader onderrigt begeerende adresseere zich by den Tuinman Klaas Everts, of den Werkbaas Gerrit Russer, door wien de aanwyzing zal geschieden.”

(uit de Oprechte Haarlemse Courant van 9 maart 1790). Bron: (1)

I didn’t translate this passage because it is in Old Dutch. The essence is that on April 19, 1790, the estate “Vierakker”, formerly called “Meijerinck” then “Mengerink” will be auctioned publicly. According to this text this estate is of average size and content, being a midsized farm with fruityard, stables, sheds and fields (“plantagien” = “plantations”). I guess that this property would be within the upper 10% of farmsizes in that region. By the way: the “region” is the area a few miles south east of the town of Zutphen, about a mile from the river IJssel, which is considered as one of the oldest inhabited areas of the Eastern part of The Netherlands. This town of Zutphen was one of the bigger towns of the Low Countries in the Middle Ages (1000 – 1400). Back then it was a “Hanze” town (an international trading place) and traded with the “Hanze” towns of Northern Europe like Lübeck and Hamburg. This estate was established as far back as the 14th century, maybe even earlier, but the estate building itself dates a little later (roughly between 1480 and 1550, according to the building style). The above picture was taken in 1998.

Please note that this property did not belong to a Mengerink family as far as the registers show. But because it had the name Mengerinck, it must have had some relation to that family name in the early days. I also refer to the page about Deventer Sources, because there some indications are mentioned about a possible relation to the Mengerinck family of Deventer.

Below you’ll find a transcription of a list of owners of this estate. It is not translated because there isn’t much else then just names and dates.

Sources

(1) P. van Wissing e.a.; Geldersen Gezocht; 1996; CBG Den Haag.

(2) D.J.K. Zweers, Bouwhistoricus, Restauratiebouwkundige; Burg. Hogguerstraat 907, 1064 ED Amsterdam; tel. (020) ?149560.

(3) Dr. E.H. ter Kuile; De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst, Deel III, de Provincie Gelderland, 2e stuk: Het Kwartier van Zutphen; 1958; ’s Gravenhage.


E.D. Eijken

Repertorium op de Overstichtse en Overijsselse leenprotocollen

1379-1805

1838. Richterambt WARNSVELD / buurschap Vierakker

** “Lijst leenmannen”, blz. 739.
Vergelijk ook “Stichtsche leenen in Gelderland”, blz. 71.

Z.d. [1379-1382] (BA1 fol 49)
Rolof Veeracker.

1394 mrt 25 (BB fol 6)
Roeloff van Veeracker.
* Die guede to Mengerinck ende toe Hoveninc, gelegen — .

1402 jul 18 (BB fol 49)
Roeloff van Vieracker Ghyerytssoen, onmondig, na de dood van zijn vader. Hulder zijn oom Roeloff van Vieracker Roeloffzoen.

1449 feb 13 (BC fol 81v)
Gerit van Vieracker Roelofszoen na de dood van zijn vader.

1459 jan 18 (BD fol 49)
Gerit van Vieracker Roelefszoen.

1469 apr 23 (BD fol 83v)
Roloff van Vieracker Gerritssoen na de dood van zijn vader Gerit van Vieracker.

1520 jan 19 (BF fol 50v)
Roeloff van Vieracker Gerritszoen na kwijtschelding van het verzuim.

1533 okt 14 (OA fol 89)
Roeloff vann Vieracker Gerrytszoen.

1546 jun 5 (OB1 fol 44v)
Mechtelt van Vieracker na de dood van haar vader Roeloff van Vieracker. Hulder Wolter die Roede van Heeckeren.

1555 mrt 25 (OB3 fol 12)
Mechtelt van Vieracker met lediger hand. Hulder haar man Dirick van Dorth, nadat Wolter de Roede van Heeckeren van zijn eed was ontslagen.
** Op dezelfde dag tuchtte Mechtelt haar man aan 1/3 van dit goed.

1557 mei 19 (OC1 fol 28)
Mechtelt van Vieracker. Hulder Dirich van Dorth.

1602 apr 21 (OC3 fol 44)
Gysbert van Dortt na de dood van zijn vader Derrick van Dortt toe Blanckenae.

1617 dec 21 (OD1 fol 69)
Derck van Dorth tho Blanckena na de dood van zijn vader Gysbert van Dorth.
** Op 17 juli 1630 (OD3 fol 10) tuchtte Derck zijn vrouw Anna Sophia Krijt aan zijn leengoederen.

1658 jul 21 (OE fol 452)
Anna Krijt, weduwe Dorth tott Boslo, namens haar dochters Gijsberta, Machtelt Sophia, Jan Geertruit, Anna Maria, Arnolda Margarietha en Dorothea van Dorth na de dood van hun vader Derck van Dorth. Hulder Arent van Oldeniel.

1662 mrt 20 (OF fol 8)
Machtelt Sophia Adriana en Arnolda Margrietha van Dorth, zusters en kinderen van wijlen Diderich van Dorth. Hulder Christopher Issel, luitenant.

1662 mrt 20 (OF fol 8v)
Joan de Ruiter, burgemeester van Zutphen, mede namens zijn vrouw, na opdracht door Machtelt Sophia Adriana en Arnolda Margrietha van Dorth.

1663 apr 27 (OF fol 18)
Joan Jacob de Roli en zijn vrouw Gysberta van Dort benevens haar zusters Machteltt Sophia Adriana, Joanna Geertruit, Anna Maria, Arnolda Margrietha en Theodora van Dorth, kinderen van wijlen Diderich van Dorth. Hulder Christoffel Issel, luitenant.

1663 apr 27 (OF fol 18v)
Joan de Ruiter, burgemeester van Zutphen, en zijn vrouw Susanna van Rhemen na opdracht door Joan de Roli en zijn genoemde consorten.

1668 jan 22 (OF fol 80v)
Joan de Ruijter met lediger hand.
** Op 17 juli 1677 (OF fol 143v) werden “dat Dijstelweertien, groot omtrent twee, drie coeweijdens, ons tot noch toe leenroerich onder den geseijden goede toe Mengerinck off Vijracker” op verzoek van Joan de Ruijter tot Vijracker en krachtens besluit van Ridderschap en Steden van 4 februari 1677 uit het leenverband ontslagen in ruil tegen “49/72 delen van Bussersstede, huijs, hoff en boukampken en weydekampen van Rasinxstede, ½ en 1/32 deel van een waere in de Wijchmontse weerden, den Molenberch, Vondercamp en Coppelmatien” te Vierakker.

1717 jan 28 (OH fol 223v)
Casyn van der Hell toe de Wildbaen en Claerenbeek na de dood van zijn zuster Stephania van der Hell, weduwe De Ruiter, die op 31 mei 1678 was beleend.
* Eerstelyk met ’t oudt leengoed de havesaete Mengerinck, nu Vieracker genoemt, met alle desselfs recht ende gereghtigheidt ende de onderleenen, soo andere als die bij vermenging daarmede vereenight zyn, ende met alle de parcelen en stukken, die altyd daaronder ende aen behoort hebben, uytgenoomen twee ackeren op ’t Noorden, een acker op Hasselt ende de Molenberg ende Molencampen, als zynde by resolutie van de — Gedeputeerde Staten van de leenplight ontslagen den 4 juni 1664; mede uytgenomen ’t Dijstelweertjen, insgelyks vrygegeven — by lheenbrief van den 17 julii 1677; ten tweeden volgens de oude leenbrieven : met ’t goed Hoevelinck in de buerschap Vieracker gelegen, — ; ten derden met de hof ende boomgaerd, soo by ’t Huys Vieracker zyn aengelegt, met ’t erf Vroink, huis, hof, boomgaerdt, Grutenhof, campen ende weydtien, met Ilmerink, Cleyn Ilmerink genoemt, met Rembertsstede, met ’t Herlebroek, met een halve ende een tweeendertigste deel van een waer in de Wichmondtsche Weerden ende met een tins van omtrent vier gulden jaarlijx, alle welke goederen — ingevolge apointement van den 25 april ende resolutie van den 4 juni 1664 tot lheenen gemaekt ende aangenomen zyn; ende ten vierden met negenendeveertig tweeendeseventigste nu afgezonderde deelen van Busschersteede, Groot Ilmerink genoemt, met Raesincks Saelstede, huis, hof, bouwcampen ende weiden, met sooveel van de Molenberg als vereischt is tot de gerechtigheyd ende commoditeyt om daarop weder een windtmolen te setten, met nogh een halve ende een tweeendertigste deel van een waer in de Wichmondse Weerden, alle welke nevens de Vondercampen ende Coppelmaetien, die mede uijt Mengerink den 4 juni 1664 van de lheenpligt ontslaegen waeren — [en krachtens] — leenbrief van den 17 july 1677 tot lheenen gemaeckt en uijtgegeven sijn.
** Noch de genoemde ruil van leengoederen van 4 juni 1664 noch de belening van 31 mei 1678 zijn geregistreerd.

1733 nov 11 (OK fol 187)
Rutger van der Hell tot Vieracker en Hoeve, gedeputeerde van het kwartier van Veluwen, na de dood van zijn vader Casijn van der Hell, eerste raad en stadhouder van de lenen van het vorstendom Gelre en de graafschap Zutphen, krachtens een magescheid van 23 maart 1733.
* De havesathe Vieracker, vanouds Mengerink, huis, hoff, boomgaerd, bou- en weidelanden en houtgewassen, met alle desselfs regt en geregtigheden; het erf en goed Vroink, huis, hof, boomgaard, bouw- en weidelanden; de hoffstede Ilmerink, klein Ilmerink genoemd; de Busserstede; Rembertsplaats; het erf Rasink; Volkerstede; het lankwerpig vierkant tusschen haagbeuckeheggen, gelegen voor het huis Vieracker; een thins van omtrent vier gulden jaarlix; de Molenberg voor sooveel vereist de geregtigheid en commoditeit om te sijner tijd een molen te setten, etc. , — in de graefschap Zutphen onder desselfs scholtampt, kerspel Warnsfeld kennelik gelegen.
** Op dezelfde dag werden Rutgers van 14 oktober 1729 daterende huwelijkse voorwaarden met Johanna Charlotta van Heiden tot de Hoeve bekrachtigd en in uittreksel geregistreerd. Op 10 oktober 1738 (OL fol 140v) werd het van 17 oktober 1733 daterende testament van Rutger en van zijn vrouw Charlotte Agnes van Heijden tot de Hoeve bekrachtigd.

1741 dec 6 (OM fol 93v)
Wilhelma Catrijna van Till, vrouw van Arent Willem Antonij van Wynbergen, kapitein in Staatse dienst, als koopster na opdracht door haar oom Rutger van der Hell. Hulder dr. Willem Meuwsen.
** Overeengekomen was, dat Rutger en zijn vrouw Johanna Charlotta van Heiden een lijfrente van fl. 1000.- per jaar zouden ontvangen in plaats van een koopsom. Tevens zou Rutgers nicht Anna Elisabeth van Till een lijfrente van fl. 200.- per jaar genieten.
Op 4 november 1754 (OO fol 105) werd het van 30 oktober 1754 daterende gesloten testament van Samuel van Eck, heer van Overbeek, en zijn vrouw Willemina van Till bekrachtigd.

1763 mei 27 (OP fol 196v)
Lambert Floris van Wynbergen, onmondige zoon van wijlen Arend Willem Antony baron van Wynbergen, majoor in Staatse dienst, en Jan Carel van Eck, onmondige zoon van wijlen Samuel baron van Eck, kolonel van de cavallerie in Staatse dienst, na de dood van hun beider op 19 april 1762 overleden moeder Wilhelma Catharina van Till. Hulder dr. Arnold Nicolaes Fabius als gemachtigde van hun oom Gysbert Casyn baron van Till tot de Wiltbaen, een broer van hun moeder.

1779 feb 6 (OS fol 105)
J.C. baron van Eck, heer van Vierakker, met lediger hand.
** Op dezelfde dag werden zijn van 29 maart 1778 daterende huwelijkse voorwaarden met Françoise Madelon barones van Till bekrachtigd en geregistreerd.
** Op 2 april 1771 (OR fol 60) was de van 5 februari 1770 daterende akte van verdeling van de nalatenschap van Wilhelmina Catharina van Till tot Vierakker, weduwe van Willem Arend Anthony baron van Wynbergen, majoor in het regiment Van Brakel, en tevens weduwe van Samuel baron van Eck tot Overbeck, kolonel-commandant van het regiment Van Buijs en majoor-commandant van Arnhem, bekrachtigd en in uittreksel geregistreerd. Daarbij werd Vierakker toegedeeld aan haar onmondige zoon Jan Carel van Eck. De omschrijving van nr. 1838 luidt hier : “Het havesaet de Vierakker, huis, bouwhuis, hooven, vyver, gragten, opgaande boomen, akkermaalsbosschen en heggen, onderhoorende boeren en daghuerders, erven, bouw-, hooy- en weydelanden en plagvelden, inkoomende tinsen, lheenkamer en erfmarkenrigterschap, niets uitgesondert, lheenroerig aan de heeren Staaten van Overyssel”.

1784 aug 17 (OU fol 112v)
Hendrik Peter Moller als koper na opdracht door Jan Carel baron van Eck.

1791 aug 16 (OV fol 106v)
Mr. Willem Cornelis Boers, gewezen raad en pensionaris van Leyden, als koper na opdracht door Abraham Theodorus Möller.

1794 sep 18 (OV fol 161v)
J.H. Knibbe, mede namens zijn vrouw B.B. Knibbe geboren Lebeck, als kopers na opdracht door mr. Willem Cornelis Boers.
** Op verzoek van J.H. Knibbe en zijn vrouw Barbara Bringtina le Beck werd dit goed op 24 september 1800 (“Register van gedaane afkoopen”, nr. 29) uit het leenverband ontslagen na betaling van fl. 200.- (“Boek van afkopen”, fol 11).

4 gedachten over “De Havezathe / The Estate Mengerink”

  1. Beste heer Mengerink,

    Ik kwam uw artikel tegen omdat ik onderzoek doe naar o.a. de familie van mijn overgrootmoeder Agnes Sevink. Een van haar voorouders, Aleida Wilhelmina Sevink, had wel een zoon, maar was niet getrouwd. Onlangs kwam ik erachter dat zij bij de doop van haar zoon had aangegeven dat de vader Abraham Walijen was. Abraham was doopsgezind en Aleida katholiek, wat waarschijnlijk verklaart waarom zij niet getrouwd waren. Zij bleven beiden ongehuwd. Op zoek naar meer informatie over mijn pas gevonden voorvader kwam ik informatie tegen over Huize Vierakker wat in zijn bezit was en waar Aleida naar alle waarschijnlijkheid woonde, want zij is er overleden. Ik vond ook een artikel in de “Vordense Kronyck” van 1 december 1994 met uitgebreide informatie plus een foto van dit huis. Het staat op internet: http://www.oudvorden.nl/ifile/Kronyck%201994%20nr.%201.pdf. Ik dacht dat het u waarschijnlijk wel zou interesseren en ik geef het daarom even door.

    Met vriendelijke groeten,

    Astrid Allwright

    1. Beste Astrid,

      Heel hartelijk dank voor deze aanvulling/update. Ik zal deze bij de eerstvolgende update van de website meenemen. Dat kan echter nog wel enige tijd duren, omdat ik door drukke werkzaamheden de genealogie activiteiten tijdelijk op een laag pitje heb staan.

      Vriendelijke groet,
      Gerard Mengerink

  2. Hoe het ook allemaal zijt. Ik reed er vandaag voor t’ eerst langs en ik vind het een ongekend landschappelijk juweel. Dank voor uw informatie.

    claus

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Mister Spy Was Here